Prison Planet

W ciągu ostatnich dni Iran doświadczył największych protestów przeciwko rządzącej Islamskiej Republice od czasu stłumienia tych antyrządowych wystąpień w 2022 roku. Rial osłabił się o ponad 90% — ale to i tak zaniża skalę katastrofy. Rzeczywisty spadek jest bliższy 97–98%, w zależności od przyjętego punktu odniesienia. Reżim jest najsłabszy w swojej historii. Wszystkie jego wpływowe sieci, od Hezbollahu po syryjski reżim Asada, zostały rozbite na Bliskim Wschodzie. Teheran i znaczna część kraju borykają się z niedoborem wody; gospodarka gwałtownie zwalnia; a coraz więcej Irańczyków cierpi z powodu głodu, zwłaszcza przedstawiciele niegdyś średniej i wyższej klasy średniej.

Ostatnie protesty zostały wywołane pogarszającymi się warunkami ekonomicznymi, ale są one najnowszym przejawem głębszego niezadowolenia społecznego wobec reżimu. Bezpośrednim impulsem do tych wystąpień okazał się projekt budżetu odrzucony przez parlament, w którym rząd zaproponował zniesienie preferencyjnego kursu wymiany (285 000 rialów za dolara amerykańskiego) — mechanizmu powszechnie postrzeganego jako kanał redystrybucji kursu. Sieci powiązane z reżimem czerpią korzyści z różnicy między kursem oficjalnym/preferencyjnym a kursem rynkowym. Choć preferencyjny kurs uważany jest za skorumpowaną umowę na korzyść grup powiązanych z rządem, to wiele gospodarstw domowych obawiało się, że jego zniesienie — bez wiarygodnej i przejrzystej alternatywy — natychmiast podniesie ceny podstawowych produktów. To połączenie oburzenia wobec korupcji i lęku przed inflacją zamieniło debatę o kursie wymiany w bezpośredni powód protestów.

Szybka dewaluacja waluty potęguje presję inflacyjną, podwyższając ceny żywności i innych dóbr codziennego użytku oraz jeszcze bardziej obciążając domowe budżety. Tendencję tę może spotęgować niedawna zmiana cen benzyny. Handlarze walutowi w Teheranie wyceniali dolara powyżej 1,3 miliona rialów, co podkreśla tempo spadku od 3 grudnia — dnia, w którym rial osiągnął wówczas historycznie niski poziom. Oto chronologia załamania:

- 3 grudnia 2025: rial osiągnął wówczas historycznie niski poziom

- 13 grudnia 2025: wprowadzono nowy system cen benzyny
- 14 grudnia 2025: kurs dolara przekroczył 1,2 miliona rialów
- 16 grudnia 2025: kurs dolara osiągnął 1,31 miliona rialów
- 31 grudnia 2025: rial przebił katastrofalną barierę psychologiczną, osiągając rekordowo niski poziom 1,45 miliona rialów za dolara
- 7 stycznia 2026: dolar amerykański wyceniany był na około 1,47 miliona rialów

Rekordy historyczne są bezwzględne: żaden rząd nie przetrwał nienaruszony, gdy jego waluta traciła 90% lub więcej wartości w ciągu miesiąca. Wzorzec ten powtarza się w kolejnych przypadkach hiperinflacji:

Weimarskie Niemcy (1923): Pod koniec 1923 roku ceny wzrastały o ponad 30 000% miesięcznie, podwajając się co kilka dni, a ta hiperinflacja całkowicie zdewastowała walutę — musiano zastąpić ją nową rentenmarką, by przywrócić stabilność. Kryzys sprzyjał radykalnym ruchom politycznym i ostatecznie przyczynił się do dojścia do władzy Adolfa Hitlera i partii nazistowskiej. Republika Weimarska nie przetrwała — została zastąpiona przez nazistowską dyktaturę.

Zimbabwe (2007–2009): W połowie listopada 2008 roku inflacja osiągnęła rekordowy poziom szacowany na 79,6 miliardów procent w skali miesiąca, gdy banknot 100 miliardów dolarów nie starczał na przejazd autobusem. W latach 2000–2008 produkcja skurczyła się o 40%, a dochody budżetowe spadły z ponad 28% PKB do mniej niż 5%, co doprowadziło do niemal całkowitego załamania usług publicznych. Reżim Mugabego utrzymał się przy władzy dzięki autorytaryzmowi, ale rząd w praktyce przestał funkcjonować.

Jugosławia (1993–1994): Inflacja osiągnęła skumulowany poziom 5×10^15%, a jeden nowy dinar był wart ostatecznie 1×10^27 przedwojennych dinarów. Kraj dosłownie przestał istnieć — rozpadł się na kilka odrębnych państw.

Wenezuela (2013–2018): Hiperinflacja rozpoczęła się w 2013 roku, a do 2018 roku wskaźniki sięgnęły ponad 1 000 000%. Miliony ludzi uciekły do sąsiednich krajów, tworząc jeden z największych kryzysów uchodźczych współczesnej historii. Reżim Maduro przetrwał jedynie dzięki autorytarnym metodom i interwencji wojskowej.

Dlaczego rządy nie mogą tego przetrwać?
Mechanika jest stosunkowo prosta. Kiedy waluta danego kraju „umiera”, rząd staje się niezdolny do pożyczania na rynkach finansowych ani do efektywnego opodatkowania obywateli. W takiej sytuacji musi albo zwrócić się do banku centralnego o finansowanie deficytu, albo ogłosić niewypłacalność. Rządy tracą legitymację, gdy nie są w stanie zapewnić podstawowej stabilności gospodarczej. Gdy obywatele patrzą, jak ich oszczędności wyparowują w związku z gwałtownym wzrostem cen, frustracja i złość mogą przerodzić się w niepokoje społeczne i żądania zmian politycznych.

Krach waluty niszczy zdolność rządu do funkcjonowania. Dochody podatkowe tracą wartość, zanim zostaną pobrane. Pracownicy publiczni nie mogą otrzymać wynagrodzeń. Wojsko i policja tracą lojalność, skoro ich pensje nie umożliwiają już zakupu podstawowych dóbr. Hiperinflacja zwykle występuje w państwach dotkniętych szerzącą się korupcją, wojną, zmianą reżimu, rezygnacją z suwerenności monetarnej, załamaniem produkcji lub innymi ekstremalnymi czynnikami zewnętrznymi.

Jedyne ocalenie.
Reżimy, które formalnie przetrwały kryzys walutowy, robiły to na jeden z dwóch sposobów. Pierwszy to całkowita wymiana waluty. Bank Rezerw Zimbabwe przeliczył walutę, powiązując ją z dolarem amerykańskim. To nie tyle przetrwanie, co przyznanie się do klęski i porzucenie własnego pieniądza. Zarówno Zimbabwe za Mugabe, jak i Wenezuela za Madura utrzymywały się przy władzy wyłącznie siłą, a nie legitymacją. Wymagało to bezwzględnego wsparcia armii. Często powtarzam, że gdy wojsko odwraca się od rządu, ten upada. Widzieliśmy to na Ukrainie, ale i w Rosji w 1991 roku.

W Zimbabwe Mugabe został obalony, lecz nędza gospodarcza trwała nadal. Wenezuela stoi przed podobnym wyzwaniem – nawet jeśli następca Maduro będzie kontynuował jego politykę, to wszystko będzie zależeć od poparcia sił zbrojnych. W obu przypadkach naprawa szkód zwykle zajmuje dziesięciolecia.

Interwencja zewnętrzna.
W większości przypadków kryzys kończył się albo zmianą reżimu, albo całkowitą restrukturyzacją gospodarczą narzuconą z zewnątrz. Z naszej perspektywy cyklicznej to potwierdza oczywisty wniosek: raz utraconego zaufania nie odzyska się przy pomocy tego samego rządu, który je zniszczył. Hiperinflacja prowadzi do całkowitego psychologicznego odrzucenia waluty narodowej. Gdy załamie się psychika społeczeństwa, często upada też rząd. Dlatego przyszłość obecnej władzy w Iranie leży w rękach wojska.

Reakcja reżimu na protesty już była brutalna, niekiedy śmiertelna, ale ma on wystarczające możliwości szybkiej eskalacji, jeśli uzna to za konieczne. Mianowanie Ahmada Vahidi na zastępcę dowódcy Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC) – najpotężniejszej formacji bezpieczeństwa i paramilitarnej reżimu – może być ostrzeżeniem dla społeczeństwa. Vahidi to nie biurokrata, lecz twardogłowy funkcjonariusz służb i jeden z długoletnich architektów represji. Utrzymanie władzy będzie wymagało autorytaryzmu z żelazną ręką.

Republika Islamska jest najsłabsza w całej swojej historii. Nie oznacza to jednak, że zmiana reżimu w Iranie jest nieuchronna – a przynajmniej nie taka, która poprawiłaby życie zwykłych Irańczyków i doprowadziła do bardziej stabilnego oraz dostatniego Bliskiego Wschodu.

Czy złoto jest odpowiedzią?

Iran ma złoto – i agresywnie je gromadzi jako zabezpieczenie ekonomiczne przed zachodnimi sankcjami i ewentualnym konfliktem zbrojnym. Reżim rozumie to, czego Wenezuela nauczyła się zbyt późno: gdy twoja waluta i dochody z ropy są atakowane, złoto staje się kołem ratunkowym, bo można je przemieszczać i wszędzie ma taką samą wartość. Mówimy o jednej z najbardziej wyrafinowanych operacji omijania sankcji w nowożytnej historii – schemacie, który przelał miliardy dolarów przez transakcje złota, wikłając w to najwyższe szczeble rządu tureckiego, włącznie z prezydentem Erdoganem.

Iran działa przy wielu kursach walutowych i ma ogromny czarny rynek zarówno waluty, jak i złota. W miarę jak rial traci na wartości, Irańczycy pędzą, by zamienić oszczędności na dolary, złoto lub kryptowaluty, co dodatkowo zmniejsza płynność riala. Równocześnie wzrasta popyt na złoto z powodu perspektywy wojny w Europie.

Według World Gold Council Iran był piątym co do wielkości konsumentem złota na świecie w pierwszych dziewięciu miesiącach 2025 roku, ustępując jedynie Chinom, Indiom, USA i Turcji. To imponujące, zważywszy na gospodarczy zastój kraju.

Administracja Obamy znała ten schemat, ale świadomie pozwoliła mu trwać. Dlaczego? Możliwe, że decyzja ta miała mniej wspólnego z Turcją, a więcej z nakłonieniem Iranu do podpisania porozumienia nuklearnego. Tajne negocjacje z Iranem rozpoczęły się podobno w lipcu 2012 roku – w tym samym momencie, gdy handel złotem przyspieszał.

W okresie od lipca 2012 do lipca 2013 roku brak egzekwowania przez administrację Obamy własnych sankcji miał dostarczyć Iranowi złota o wartości 6 miliardów dolarów. Ten przypływ mógł być amerykańskim gestem pokoju wobec Iranu – przekazywanym za pośrednictwem Turcji – by zachęcić irańskich przywódców do kontynuowania tajnych rozmów.

Jeśli Iran zastąpi swoją walutę złotym standardem, to może się uda mu utrzymać przy władzy, ale raczej nie dłużej niż do 2027 roku.

W 2025 roku napisałem: „Nasz komputer nie pokazuje, by ten cykl wojenny miał się zakończyć. Reakcje z wielu źródeł są realne. Stany Zjednoczone dołączyły do Izraela w ataku na irańskie obiekty nuklearne 21 czerwca, a operację nazwano ‘Operation Midnight Hammer’. Prezydent Donald Trump stwierdził: ‘Monumentalne zniszczenia zostały wyrządzone wszystkim obiektom nuklearnym w Iranie.’ Izrael wciąż atakuje irańską infrastrukturę nuklearną i wojskową. … Według naszego modelu znajdujemy się w ostatniej fazie napięcia względem Iranu, gdzie prawdopodobnie dojdzie do obalenia rządu w 2027 roku. Jednak między teraz a tym momentem władze walczą o przetrwanie wewnętrzne, co oznacza, że staną się bardziej autorytarne – podobnie jak obserwujemy ten trend we wszystkich rządach doświadczających spowolnienia gospodarczego do 2028 roku.”

Link do oryginalnego artykułu: LINK

|  Co dalej z Iranem?  |  Wokół konfliktu Iran-Izrael narasta wojna religijna.  |  Iran do 2027.  |  Senator Graham przyznaje, że syryjscy dżihadyści, których wspierał, teraz masakrują cywilów.  |  Donald Trump wezwał do całkowitego przesiedlenia obywateli Palestyny.   |  Minister finansów Netanjahu wzywa do rozszerzenia granic Izraela o Damaszek.  |  Izraelski przywódca wezwał do całkowitego „unicestwienia” Gazy, jak „zniszczono Drezno i Hiroszimę”.  |  Iran atakuje Izrael. Teraz wszystko jest możliwe?  |  W nocy doszło do potężnych ataków na Syrię.  |  Trwa eksterminacja Gazy.  |  Czy gra idzie o przesiedlenie Palestyńczyków?  |  Zysk z wojny przeciwko Palestynie.  |  Turecki prezydent Erdogan grozi wypowiedzeniem wojny Izraelowi i wysłaniem wojska do Gazy.  |  Wywiad egipski ostrzegał Izrael przed wielkim atakiem ale rząd B. Netanyahu to zignorował.   |  Chiny wysyłają sześć okrętów wojennych na Bliski Wschód.  |  Putin grozi atakiem na amerykańskie lotniskowce.  |  Dochodzenia wskazują, iż to Izrael zniszczył szpital w Gazie.  |  Martin Armstrong: zachodni przywódcy sfinansowali ataki terrorystyczne w Izraelu, aby wciągnąć Rosję w III wojnę światową.  |  Hamas używa amerykańskiej broni!  |   Na miesiąc przed atakiem na Izrael prezent Biden przekazał Iranowi 6 miliardów dolarów.  |  Iran ostrzega, że zainterweniuje jeśli Izrael rozpocznie ofensywę lądową.  |  Słoneczny zegar i konflikty do 2030.  |  Izrael zbombardował lotniska w Syrii.  |  Izrael ma 80 głowic jądrowych i może zbudować od 115 do 190.  |  Izrael przyznał, że wspierał Al-Kaidę w Syrii.   |  Izrael ratuje syryjskich terrorystów Al-Kaidy.  |  Izrael przeprowadził masowe naloty przeciw irańskim i syryjskim stanowiskom wojskowym.  |  Izrael zbombardował Damaszek i Homs raniąc i zabijając wielu cywilów.  |  Syria wzywa ONZ do nałożenia sankcji na Izrael za bombardowanie Damaszku.  |  Po upadku Syrii Izrael planuje inwazję na Liban.  |  W obronie Iranu, Chiny grożą "trzecią wojną światową".  |  Rosja: "Cokolwiek stanie się Iranowi .... będzie bezpośrednim zagrożeniem dla naszego bezpieczeństwa narodowego"  |  Wielka destabilizacja: Pakistan, Rosja, Chiny.  |  Libia - Waszyngton - NATO i kolejna wielka wojna.  |  Chiński urzędnik państwowy: "Amerykańskie zagrożenie wobec Pakistanu jest zagrożeniem dla Chin”.  |  Obama informuje aliantów USA, że zaatakuje Iran przed jesienią 2012.  |  W oczekiwaniu na atak NATO, Rosja może sprzedać Syrii zaawansowaną broń.  |  Rosyjski wysłannik: "NATO planuje ataki na Syrię i Iran."  |